INTRODUCION
Desde que o home é home está constantemente preguntándose cousas cada vez máis complicadas de respostar. Muitos dos coñecementos acadados son unha adición de pequenas reflexiois sobre experiencias seculares transmitidas dun xeito anónimo, pero á vez efectivo de xeneración en xeneración. E son certas respostas psicolóxicas as que, determinadas pola evolución socio-cultural e histórica do ser humano, se transforman en costumes que logo no devenir dos tempos consolidan culturas distintas producto dunha longa andaina.

DE ONTE A HOXE
A Festa dos Maios, naceu na prehistoria cando os primeiros homes se preguntaban cál era esa forza renovadora que cada ano ,tras a época das chuvias e o frío, por un non sei que medio máxico , facía abrota-la semente e revestía os campos de variadas cores. Nunha sociedade neolítica a dependencia do ciclo regular das estaciois, da forza da Natureza provocan o nacimento do culto a " deidades " do mundo vexetal coma ás árbores. Debíalles sorprender a aqueles homes a coincidencia da estación primaveral coa fecundidade animal que non tardaron en relacionar ,tamen , coa fertilidade da especie humana; de aí nacerá o culto a fecundidade e os amuletos máxicos , que representan corpos grosos cos rasgos femininos manifestos,que nos dan conta de ditas crenzas . Os gregos ,unha das máis avanzadas culturas mediterráneas, foron máis inxeniosos creando un mito para explica-lo cambeo estacional: " Perséfone, filla da deusa da fertilidade da terra ( Deméter para os gregos, Ceres para os romanos) que foi raptada polo señor do escuro e friorento mundo subterráneo, cando ,como tódolos anos ,volta á terra despois do inverno que pasa co seu esposo Hades , a súa nai recibea cunha explosión de ledos verdes e frores multicores " . Esta eclosión primaveral celebrabana as mulleres da Atenas clásica coas festas mistéricas ,de carácter secreto e prohibidas ós homes ,adicadas a deusa dos cereais.
Os cidadans romanos, pola súa parte , xa antes de ter escravos que lles traballaran as terras, festexaban á Maia, mai do nome do mes ( que desde os romanos está no calendario dos pobos conquistados por eles ) durante a que se purificaban os campos coa realización de sacrificios de animais. Os cristians adaptarán , en grande medida , estas festividades no seu santoral transformando o nome , pero non os contidos. Mais chegará a Idade medieval na que as novas técnicas agrícolas fan medrar tanto a produción coma a poboación. Nestas sociedades xerarquizadas nos que guerrean (reis e nobres) , os que oran ( monxes e bispos) e os que laboran para eles, os labregos, sufrían ,ademáis de guerras e pestes , as malas colleitas; e ,do mesmo xeito , bricáballes o corazón no peito co bo tempo, doado para as mellores colleitas. Por iso, pódese asegurar que na etapa medieval a celebración de rituais propiciatorios do espertar da natureza , expresión cultural dunha sociedade agraria na que xogan un papel fundamental os cambeos estacionais para o seu traballo, para a súa existencia, experimentou ,sen dúbida, un notable desenrolo. Dos festexos transmitidos polos vellos labregos ós seus fillos e netos estarían , sen dúbida , os do mes de Maio ( tras da sementeira) e os do tempo da colleita, preferentemente a do pan. Como exemplo do vencellamento do mes de Maio coas colleitas serva a cita do Libro de Alexandre: " Sedie el mes de Maio coronado de flores afeitando los campos de diversas colores, organeando las Maias e cantando d' amores espigando las mieses que siembran labradores "... Precisamente as colleitas, é dicir, a fecundidade dos campos ,víronse interrelacionadas inevitablemente coa fertilidade do gando, e , cómo non ,perto dos fruitos propios dos amores entre homes e mulleres. Este tópico da literatura popular e culta sitúa con nítida claridade ó mes das frores como " locus amoenus" ( lugar e momento ideal ) para o froreceren os amores humanos. Acéndese o amor na voz dos goliardos , poetas errantes que entretiñan as súas inquedas idas e vidas de taberna en taberna con cantos como: " No tempo das brumas Oh,oh , por enteiro florezo, o varón está alelado, polo amor dunha doncella coa mente primaveral por enteiro ardo, novo, vólvese lascivo. novo amor teño,polo que perezo. " "Tempus est iocumdum" Carmina Burana 179 Non nos pode estrañar que a Igrexia tentara combater semellantes arrebatos , ainda que ás terras do Noroeste peninsular chegará desde mui cedo a prohibición , por contrarias ó cristianismo , de variadas manifestaciois pagás . Para os estudiosos do tema ,como Xosé Filgueira Valverde, o sustrato preromano ,de certa tradición celta, pervivíu nas prácticas heterodoxas de Prisciliano e os seus seguidores (século IV d.n.e. ),herexía que atopou un gran número de seguidores no que é hoxe Galicia,norte de Portugal e terras próximas. Sabemos ,por outra banda ,que o culto ás árbores estaba , entre os Suevos ( poboadores da Provincia Gallaecia romana), estreitamente emparellado co deus Thor ou Donnar, a quen cosagraban árbores grosos e vellos. A catequización do reino Suevo de Galicia, tentando de paso eliminar as prácticas naturísticas dos priscilianistas, encargarase a San Martiño de Dumio no século VI d.n.e., gracias ó que dispoñemos das primeiras referencias escritas da celebración destes ceremoniais nestas terras pola súa obra De correctione rusticorum . Mais é tamén no século VI cando o Papa Gregorio Magno , segundo nos comenta Clodio González Pérez no seu libro sobre os maios en Galicia, recomendaba: " Non suprimades os festíns que celebran aquelas xentes nos sacrificios que ofrecen ós seus deuses; transladalos ó día das festas dos santos mártires, coa fin de que , conservando algunhas groserias , alegrías da idolatría, se predispoñan máis doadamente a gostar das ledicias espirituais da fe cristiá ." Ainda que non remataron as prohibiciois dos maios e das xuntanzas campestres, foise impoñendo esta tendencia de sacralizar as festas estacionais.
Clodio González Pérez danos unha relación altamente clarificadora dos días do Santoral vencellados coas plantas e que aparecen arredor do 1º de Maio:

ABRIL
Domingo seguinte ó 23......................................San Xurxo.
día 25...............................................................San Marcos.
día 29...............................................................San Pedro Mártir.
último domingo.................................................San Alberte.

MAIO
día 1..................................................................San Felipe e Santiago, o Menor, apóstolos ( " Santiago o Verde").
día 3..................................................................Invención da Santa Cruz, Santa Elena.
día 9..................................................................San Gregorio,San Martiño.

A todos estes deberemos engadir o día 15 adicado a San Isidro labrador, e datas coma Ascensión ou , xa propia dos primeiros días de Xuño, o Corpus Christi, que sendo variables de sempre conlevan variopintas manifestaciois florais. Non podemos esquencer nesta relación a advocación que se lle da a todo o mes de Maio como mes da Virxe. Este carácter mariano enmarca unha das composiciois máis antergas do galego-portugués, as Cantigas de Santa María do rei Afonso X, o Sabio: " Ben veñas , Maios, et con alegría, poren roguemos a Santa María..." O certo é que todas estas condenas quedaron reducidas na práctica a aparición das coñecidas cruces de maio , que hoxe seguen vivas , por exemplo ,nun bo número de vilas galegas. Parecía maioritario e mui ben asentado un certo sentimento de licencia sexual nestes primeiros días de calor da primavera como deixa entrever o libro de Alexandre : " Andan moças a vicias cobiertas en amores, van coger por las siestas a los prados las flores, dicen unas a otras: bonos son los amores. " Curiosísima é a testimuña de Phillip Stubbes, membro destacado da secta puritana de Inglaterra, que en 1.583 describe as festas de Maio en Anatomía das Ofensas do seguinte xeito: "En Maio, tódolos mozos e mozas, vellos e casados , corretean pola noite nos bosques, lomas e montañas, onde pasan tódala velada en alegres pasatempos; e pola mañán voltan traendo ramas de bidueiro e outras árbores para adornar as súas xuntanzas ...E non hai que asombrarse ... que estea presente entre eles , como superintendente de tódolos xogos e pasatempos, Satán, príncipe dos Infernos...." e , pouco máis adiante, engade que " homes de reputación e gran seriedade declaran que do centenar de doncellas que van ó bosque esa noite, menos da terceira parte volve inmaculada a súa casa". Esta licencia recriminada por alguis sectores da sociedade parece ser a clave das repulsas dos máis conservadores durante unha longa etapa incidindo , máis adiante , nas molestias causadas pola intención petitoria de muitas destas manifestaciois. Mais as prohibiciois tamén tiveron carácter civil en Portugal . Nos séculos XIV e XV son frecuentes na lexislación a advertencia de que non se canten " nem Janeiras , nem Mayas...". Máis pola contra nas cortes reais foron estes festexos de fonda raigaña e ata a chegada da Ilustración non xurdirán estas prohibiciois civís. As razois esgrimidas son as que xa denunciaba con gracia no entremés titulado La Maya Luis Quiñones de Benavente no século XVII : No sé por dónde vaya que no me tope una maya y otra maya Maya aquí, maya allí ¡ donoso talle! mayando está en Madrid cualquiera calle. O conde de Aranda recrimina o carácter petitorio das que "con el nombre de mayas se ponen en las calles causando irrisión y fastidio a las gentes" estas e outras Reais cédulas de Carlos III reiteradas en anos consecutivos tampouco lograron erradicalas. Será a finais do século XIX cando como consecuencia dunha nova sociedade baseada cada vez menos no sector primario da economía , fenómenos como a caída do Antergo Réxime, o éxodo campo-cidade , os propios avanzes tecnolóxicos,centíficos e ideolóxicos da sociedade , escomeza a decadencia do mundo rural e, paseniñamente , con ela perderán forza estas manifestaciois estacionais. Tan solo se manteran naqueles núcleos de poboación onde ainda haxa un continxente de mozos dispostos a conserva-lo costume. Tamén nas vilas prodúcese o fenómeno de quedar reducido a festas de rapaces , cecáis polo carácter petitorio que proporcionaba a mocedade alguis cartos cousa nada desdeñable , e , como non , pola dimensión lúdica e de sátira social na que se foran especializando estes maios vilegos (Pontevedra, por exemplo). Veremos nacer concursos que premian as coplas máis audaces e graciosas. Pero tamén por iso son reprimidas novamente en tempos das dictaduras ,como a do Xeneral Franco , nos que non se toleran críticas polo que van esmoecendo obxecto da censura e da prohibición. Chegan ,pois, tremendamente esgotadas estas tradiciois os nosos días producto dunha nova sociedade que ten mecanismos mui potentes de uniformización da cultura, causando o desarraigo das expresiois culturais seculares propias, específicas de cada pobo. Mais recentemente vívese un espertar esperanzador destes festexos, adaptados ás novas realidades. Colectivos semellantes ó noso ,conscentes da necesidade de pasar o relevo deste legado cultural as xeneraciois que veñen detrás , seguros de que a variedade cultural é un signo distintivo da humanidade.

CONCLUSIOIS

Neste rápido repaso sobre os maios,sabemos que ainda é muito o que se podería dicir acerca de aspectos apenas tocados ,como por exemplo , a orixe e a antigüedade da música do maio de Vilafranca , a súa relación co Camiño de Santiago como un engadido que lle otorga maior valor desde o punto de vista musicolóxico. Mais imos esbozar unha serie de ideas clave a modo de resumo esquemático do xa dito. Os contidos culturais deste maio terán unha aplicación directa na comprensión do ciclo estacional así como da importancia de marca-lo tempo da entrada do espertar da natureza ,a calor, a xerminación das plantas ,e tamén unha serie de consecuencias na fertilidade dos campos,gando e mesmo nos seres humanos. Deste remarca-la harmonía dos ciclos naturais deixa translucir a economía dunha sociedade agraria fundamentalmente medieval, ou do Antigo Réxime, pero evocadora de sustratos anteriores para a nosa sociedade, que parece querer ignorar todo aquel pasado,onde calquera feito rural é marxinado peiorativamente . Mais este costume terá hoxe unha función concenciadora do respeto secular pola harmonía da natureza que está a sofrir profundos e mui graves trastornos nos seus ecosistemas. O saber popular de transmisión oral, o folklore é capaz de propiciar usos lingüísticos marxinados por regla xeral entre as xeneraciois máis novas co que isto ten de positivo para socializar ós xoves achegándoos ó seu entorno. Non podemos esquecer que lingua e as tradiciois conforman un apartado importante da definición da psicoloxía dun pobo,ou sexa, da súa cultura. Precisamente unha das cualidades esenciais da humanidade , a variedade cultural,atacada hoxe pola aplastante uniformización cultural plantexada desde os grandes medios de comunicación, co conseguinte desarraigo é combatido coa consolidación de elementos culturais propios para avantar nunha sociedade máis comprensiva e educada na pluralidade e a variedade . Por último as actividades propostas ,en especial, a participación e o traballo en grupo propicia a solidariedade e as boas relaciois dos nenos e mozos entre sí, pero tamén ten lecturas positivas á hora de valorar a integración deles no entorno social que lles rodea, cos veciños, co pobo. Por outra banda destacaremos como peculariedades do maio de Vilafranca as seguintes:
- Son unha manifestación cultural Galega fóra da Galicia administrativa.
- É o único exemplar vivo dos maio-mozo, unha xa de por sí mui ancestral expresión de ritos atávicos relacionados co culto á árbore e o ciclo de maio,tan abundantes en toda Galicia ata fai unhas décadas.
- As coplas ademáis de conservaren o galego da zona, perduran desde fai séculos e nalgúis casos sen alteración.
- A música de características arcaicas ten unha especial relación cos fenómenos culturais producidos desde o medievo polo Camiño de Santiago.